డెబ్బై ఏళ్ల క్రిందట నేను విన్న జానపదాలు -1

                   

          చిన్నప్పుడు శ్రీకాకుళంలోని  మా అమ్మమ్మగారింట్లో మా అమ్మ ఒక చిన్న పని కుర్రవాడిని - చిన్నపిల్లల్ని ఆడించడానికి, తిప్పడానికి ఉయ్యాలలో వేసి ఊపడానికి - పెట్టుకుంది.  ఆ కుర్రాడు పల్లె పదాలు పాడుకుంటూ  సరదాగా ఉండేవాడు.కర్ర చక్క మీదో, కుర్చీమీదో దరువేస్తూ పాడేవాడు.

నేనూ చిన్నదాన్నే. అవి నాకప్పుడు తమాషాగా ఉండేవి. ఆ పదాలు వింటూ ఉంటే నాకూ వచ్చేసేయి.  ఒకే పదాన్ని రకరకాల రాగాలతో రెండు మూడు సార్లు పాడాలి.

           అవి ఇప్పటివరకూ మళ్ళీ ఎక్కడా వినలేదు. కూసింత ఆలకిద్దామా !

---------------------------------------------------------------------------------

          1. చిన చిన చిట్లయ్యా

               చెట్టుకింద మెట్లయ్యా

           2. ఒకర్తే కూతురాని మొగలిరేకు కొని పెడితే,

               ఒకర్తే కూతురాని మొగలిరేకు కొని పెడితే,

              మొగలిరేకు నాకొద్దు మొగుడే కావాలో

               రంచనదే వర్ధనలా

               అప్పుకొని రండో బైస్కోప్ లో తిర్సనల (తిరునాళ్ళు అన్నమాట)

               రంచనదే వర్ధనలా

           3. ఒకడే కొడుకాని బెల్లం కొనిపెడితే,

               ఒకడే కొడుకాని బెల్లం కొనిపెడితే,

               బెల్లం నాకొద్దు పెల్లామే కావాలో

               రంచనదే వర్ధనల

               అప్పుకొని రండో

               బైస్కొప్ లో తిర్సనల

               రంచనదే వర్ధనల

           4. కోరుండ పట్టుకోని కోచిబండికి నే పోతే

               కోరుండ జారిపొయి కోచిబండి పారిపోయి

               అద్దాల బండికి నేనందను గావాలె

               రంచనదే వర్ధనల

               అప్పుకొని రండో బైస్కోప్ తిర్సనల రంచనదే వర్ధనల

           5. జంతిక పట్టుకోని జత్కాబండి కి నే పోతే

               జంతిక పట్టుకోని జత్కాబండి కి నే పోతే

               జంతిక జారిపోయి జత్కాబండి పారిపోయి

               అద్దాల బండికి నేనందను గావాలె

               రంచనదే వర్ధనల

               అప్పుకొని రండో బైస్కోప్ తిర్సనల రంచనదే వర్ధనల

          6.   ఉల్లిపాయ పకోడీలు ఉడుకుచున్నవీ

                కల్లుముంత మాయమ్మ మరువజాలనే

                నిను నే మరువజాలనే    // కల్లుముంత - - -  //

         7.    వూం . . . సమర్తాడ్నెగమ్మ సాప్మీద కూకుంటే  . . . . .

                 సీ ... అపరా సిగ్గునేద సిన్న బేడెట్టి గిన్నె కొన్నాను,

                 గిన్నెలో వొన్నం యేసి నెలకి రూపాయ . . .

                 ఏటవతలున్నాయి గిలిగిచ్చకాయలో

                 జామపళ్ళమ్మరాదో నెగమ్మ జాంపళ్ళమ్మరాదో . . . . .

                 జాంపళ్ళమ్మి ఏడ్నెల్లయింది తిరుగు జాబు లేదోయ్ నెగమ్మ

                 తిరుగు జాబు లేదోయ్.

---------------------------------------------------------------------------------

       ఆ రోజుల్లో బాల్య వివాహాలుండేవి.

      " పిల్ల పెద్దదయింది ఇంకా మీకు జాబులేదు సిగ్గులేదా -

       నీకు పనికోసమని  సిన్న బేడెట్టి (అర్థణా - బేడలాగే ఉండేది) గిన్నె కొన్నాను,

       ఆ గిన్నెలో అన్నం పెట్టి నెలకి రూపాయి  జీతం మీద గిలిగిచ్చకాయ చెట్టు కింద జాంపళ్ళమ్మడానికి

        పని కుదిర్చేను ... వెళ్ళేవు ..

        కాని  నీ దగ్గరనుంచి  కబురులేదు.

        పిల్ల సమర్తాడి ఏడ్నె ల్లయింది.

        నీకు పని లేకపోతే పిల్లనెలా తెస్తావ" ని

        వచ్చిన కొడుకుని తల్లి మందలించడం.

ఈ జానపద గీతంలోని అంతరార్ధం ...

ఇక ఇందులోని కొన్ని పదాల అర్ధాలు :

రంచనదే వర్థనలా = రామచంద్రా ... నేను వర్థిల్లాలి
అప్పుకొని రండో =  కలిసి రండో

బైస్కోప్ = తిరనాళ్ళలో బై స్కోప్ అని చూపించే వారు

కోరుండ = కొబ్బరి ఉండ

అద్దాల బండి = రైలు బండి

సిగ్గునేదా = సిగ్గు లేదా

బేడ = ఆ రోజుల్లో అర్ధణా అంటే 3 పైసలు, అణా అంటే 6 పైసలు,

             బేడ అంటే 2 అణాలు లేక 12 పైసలు, పావలా అంటే 2 బేడలు లేక 24 పైసలు ...

              రౌండ్ ఫిగర్ లో 25 పైసలు ... ఇలా వుండేది లెక్క ...

చిన్న బేడ (సిన్న బేడ) =  అర్ధణా

వొన్నం = అన్నం

నెగమ్మ = లేవమ్మా

---------------------------------------------------------------------------------

మీ అభిప్రాయాలు కామెంట్ల రూపంలో తెలియజేస్తారు కదూ !?
---------------------------------------------------------------------------------

                           

                    Debbai aeLla kriMdaTa naenu vinna jaanapadaalu -1

 chinnappuDu SreekaakuLaMlOni maa 

ammammagaariMTlO maa amma oka chinna pani kurravaaDini - chinnapillalni aaDiMchaDaaniki, tippaDaaniki uyyaalalO vaesi oopaDaaniki - peTTukuMdi.  aa kurraaDu palle padaalu paaDukuMToo  saradaagaa uMDaevaaDu.karra chakka meedO, kurcheemeedO daruvaestoo paaDaevaaDu.

naenoo chinnadaannae. avi naakappuDu tamaashaagaa uMDaevi. aa padaalu viMToo uMTae naakoo vachchaesaeyi.  okae padaanni rakarakaala raagaalatO reMDu mooDu saarlu paaDaali.

           avi ippaTivarakoo maLLee ekkaDaa vinalaedu. koosiMta aalakiddaamaa !

---------------------------------------------------------------------------------

          

           1. china china chiTlayyaa

                 cheTTukiMda meTlayyaa

           2. okartae kooturaani mogaliraeku koni peDitae,

              okartae kooturaani mogaliraeku koni peDitae,

              mogaliraeku naakoddu moguDae kaavaalO

              raMchanadae vardhanalaa

               appukoni raMDO baiskOp^ lO tirsanala (tirunaaLLu 

               annamaaTa)

               raMchanadae vardhanalaa

           3. okaDae koDukaani bellaM konipeDitae,

               okaDae koDukaani bellaM konipeDitae,

               bellaM naakoddu pellaamae kaavaalO

               raMchanadae vardhanala

               appukoni raMDO

               baiskop^ lO tirsanala

               raMchanadae vardhanala

           4. kOruMDa paTTukOni kOchibaMDiki nae pOtae

               kOruMDa jaaripoyi kOchibaMDi paaripOyi

               addaala baMDiki naenaMdanu gaavaale

               raMchanadae vardhanala

               appukoni raMDO baiskOp^ tirsanala raMchanadae 

               vardhanala

           5. jaMtika paTTukOni jatkaabaMDi ki nae pOtae

               jaMtika paTTukOni jatkaabaMDi ki nae pOtae

               jaMtika jaaripOyi jatkaabaMDi paaripOyi

               addaala baMDiki naenaMdanu gaavaale

               raMchanadae vardhanala

               appukoni raMDO baiskOp^ tirsanala raMchanadae 

               vardhanala

          6.   ullipaaya pakODeelu uDukuchunnavee

                kallumuMta maayamma maruvajaalanae

                ninu nae maruvajaalanae    // kallumuMta - - -  //

         7.    vooM . . . samartaaDnegamma saapmeeda 

                kookuMTae  . . . . .

                 see ... aparaa siggunaeda sinna baeDeTTi ginne 

                 konnaanu,

                 ginnelO vonnaM yaesi nelaki roopaaya . . .

                 aeTavatalunnaayi giligichchakaayalO

                 jaamapaLLammaraadO negamma 

                 jaaMpaLLammaraadO . . . . .

                 jaaMpaLLammi aeDnellayiMdi tirugu jaabu 

                 laedOy^ negamma

                 tirugu jaabu laedOy^.

-------------------------------------------------------------------

       aa rOjullO baalya vivaahaaluMDaevi.

      "pilla peddadayiMdi iMkaa meeku jaabulaedu siggulaedaa -

       neeku panikOsamani  sinna baeDeTTi (arthaNaa - baeDalaagae uMDaedi) ginne konnaanu,

       aa ginnelO annaM peTTi nelaki roopaayi  jeetaM meeda giligichchakaaya cheTTu kiMda jaaMpaLLammaDaaniki

        pani kudirchaenu ... veLLaevu ..

        kaani  nee daggaranuMchi  kaburulaedu.

        pilla samartaaDi aeDne llayiMdi.

        neeku pani laekapOtae pillanelaa testaava" ni

        vachchina koDukuni talli maMdaliMchaDaM.

ee jaanapada geetaMlOni aMtaraardhaM ...

ika iMdulOni konni padaala ardhaalu :

raMchanadae varthanalaa = raamachaMdraa ... naenu varthillaali

appukoni raMDO = kalisi raMDO

baiskOp^ = tiranaaLLalO bai skOp^ ani choopiMchae vaaru

kOruMDa = kobbari uMDa

addaala baMDi = railu baMDi

siggunaedaa = siggu laedaa

baeDa = aa rOjullO ardhaNaa aMTae 3 paisalu, aNaa aMTae                  6 paisalu,

               baeDa aMTae 2 aNaalu laeka 12 paisalu, paavalaa 
              aMTae 2 baeDalu laeka 24 paisalu ...

              rauMD^ phigar^ lO 25 paisalu ... ilaa vuMDaedi lekka ...

chinna baeDa (sinna baeDa) =  ardhaNaa

vonnaM = annaM

negamma = laevammaa

----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 

బాలింతలు కప్పని మొక్కే సంప్రదాయం

          

మనకి చాలమంది దేవుళ్ళు, దేవతలు.  వారితో పాటు పూజలు, వ్రతాలు, నోములు, రకరకాల వేడుకలు, సరదాలు . వాటిలో కొన్ని అందరికీ తెలీదేమో అనిపిస్తుంది. ముఖ్యంగా దేముళ్ళు, దేవతలకీ వాహనాల గురించి. అలా జంతువులు, పక్షులుకీ కూడ పూజలు చేస్తుంటాము. ఉదాహరణకి వినాయకుని ముఖం గజముఖం - వాహనం ఎలుక. సుబ్రహ్మణ్యస్వామికి నెమలి వాహనం. నాగుల చవితికి పుట్టలో పాలు, పాముకి పూజ, శనీశ్వరునికి కాకి వాహనం. మనకి కాకి కూడ ముఖ్యమే. అన్నిటికీ గోలగా ఉంటే కాకి గోల అంటాం. కానీ పిండప్రధానానికి ముఖ్యం కాకి! కలిసి వుండడానికి కాకులనే చెప్పుకుంటారు. ఇక హంస సరస్వతికి వాహనం, సింహం దుర్గకి, పులి జై మాతా కి ఇలా చాలా. మరి గోమాత కి మన హిందూ సంప్రదాయంలో ఎంతటి విశిష్ట స్థానం వుందో చెప్పనక్కర్లేదు. కుక్కకి నాగపూర్ గుడిలో కాలభైరవుడి గా ఓ విగ్రహం ఉంది.  యమధర్మరాజు కుక్క రూపంలో ధర్మరాజుని తన వెంట పైలోకాలకి వెళతాడు.

ఇవి చాలా ఉండగా, నేను చెప్పబోయే పూజ - విశాఖ జిల్లాలో అనుకుంటాను - మా యిళ్లల్లో యిప్పటికీ చేస్తుంటారు. అదేమిటంటే - ఎవరికైనా పిల్ల పుడితే - యిరవై ఒకటో రోజున ఆ పిల్ల లేక  పిల్లాడిని ఉయ్యాలలో వేసి - పూజ చేస్తారు. దాన్ని కప్పకి మొక్కడం అంటారు. కప్పని మొక్కటం ఏమిటి ? కప్పని ఎక్కడనుంచి తెస్తామని అడిగినవారుకూడా వున్నారు.  నాకు తెలిసి చాలామంది కప్పని మొక్కే తతంగం చేసేవారు  అంటే - యిప్పటి పిల్లలు ఒకటే నవ్వులు. "ఆంటీ  మీరొచ్చి చేయించండి, ఆ కథ చెప్పండి " అని చాల సరదాగా అడుగుతారు. చాలమంది పెద్దవాళ్ళకి కూడా ఆ తతంగం చెప్తే "మాకు తెలీదండీ ఏదో మా అమ్మ మాకు చేయించింది - మేమూ చేయిస్తున్నాము" అని చెప్పేవారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ తతంగాన్ని 'నూతిలో చేద ' అని కూడ అంటారు.
           ప్రసవం తరువాత ఇరవై ఒకటో రోజు నామకరణం, సాయంత్రం ఉయ్యాల్లో పిల్లల్ని వేయటం, తరువాత నూతి (బావి) దగ్గరకి తీసుకెళ్ళి చెరువైపులా తల్లి, బాలింత యిద్దరూ నూతిలో నీళ్ళు మూడుసార్లు తోడి పాపాయి గుడ్డలు తడిపేవారు. అదికాక, బాలింత చేత నూతి గట్టు కడిగించి, ముగ్గు పెట్టించి, కొంచెం మన్ను నీళ్ళతో తడిపి మూడుముద్దలుగా , గొబ్బెమ్మల్లా పెట్టించి దానికి పసుపు, కుంకుం, పూలు పెట్టి, పూజ చేసి, నైవేద్యం (ఆరోజుల్లో బాలింతకి 'కాయం'అని తినిపించేవారు), తాంబూలంలో కాయం, వెల్లుల్లిపాయ పెట్టి ముగ్గురికి బొట్టు పెట్టి యిప్పించేవారు. ముఖ్యంగా పిల్లల్లేనివాళ్ళు, కొత్తగా పెళ్ళైనవాళ్ళకీ యిస్తే వాళ్లకి పిల్లలు పుడతారని నమ్మకం. ఇంక ఆ మట్టి గొబ్బెమ్మల సంగతి చూద్దామా ! అవే - మూడు కప్పలు! మొదటి కప్పకి పూజ తరువాత  తీసి 'కప్పలా సాగాలి ' అని నూతిలో మట్టి కప్పను వేయాలి. రెండో మట్టి కప్పను తీసి నూతిలోవేస్తూ ' కప్పలా దూకాలి' అనాలి. మూడో కప్పను వేస్తూ 'కప్పలా బతకాలి ' అని దండం పెట్టుకోవాలి. 

ఇందులో ఎంతర్థం వుందో చూసేరా ? తన పిల్ల - కప్పలా సాగాలి - అంటే బాగా పొడుగుగా ఎదగాలి, రెండో కప్పలా తుళ్ళుతూ, గెంతుతూ దూకాలి! ఇంక మూడో కప్ప ! కప్ప నీళ్ళల్లోను, బ్రతుకుతుంది, పెద్దరాయి క్రిందకూడా చాలా రోజులు బ్రతుకుతుంది. మా పిల్లలు కూడా యిలా చురుకుగా బ్రతకాలని కప్పని మొక్కటం అంటారు.
           మా చెల్లెళ్ళు  ఢిల్లీలో పెరగటం వలన మన సంప్రదాయాలు తెలియవు. పిల్లలకి పెళ్ళి, పెళ్ళయ్యాక ప్రతీ వేడుకా చేద్దామని ఎలా చేస్తారక్కా అని అడిగి చేస్తుంటారు . ఈ కప్పని మొక్కటం చెప్పగానే - అమ్మో మూడు కప్పలు ఎక్కడనుంచి తెస్తాం ! అవి తిన్నగా ఉంటాయా అని - అంతా నవ్వుకుంటూ -మనపూజలో పసుపు గణపతిని చేసినట్లు మట్టితో కప్పచెయ్యాలి! మనసు ప్రథానం -  అనుకుంటూ నాటి ఆచారాలు మేమింకా ఎక్కడున్నా సాగిస్తున్నాం!.       

                 bAliMtalu kappani mokkE saMpradAyaM          
           manaki cAlamaMdi dEvuLLu, dEvatalu.  vAritO pATu pUjalu, vratAlu, nOmulu, rakarakAla vEDukalu, saradAlu . vATilO konni aMdarikI telIdEmO anipistuMdi. muKyaMgA dEmuLLu, dEvatalakI vAhanAla guriMci. alA jaMtuvulu, pakShulukI kUDa pUjalu cEstuMTAmu. udAharaNaki vinAyakuni muKaM
gajamuKaM - vAhanaM eluka. subrahmaNyasvAmiki nemali vAhanaM. nAgula cavitiki puTTalO pAlu, pAmuki pUja, SanISvaruniki kAki vAhanaM. manaki kAki kUDa muKyamE. anniTikI gOlagA uMTE kAki gOla aMTAM. kAnI piMDapradhAnAniki muKyaM kAki! kalisi vuMDaDAniki kAkulanE ceppukuMTAru. ika haMsa sarasvatiki vAhanaM, siMhaM durgaki, puli jai mAtA ki ilA cAlA. mari gOmAta ki mana hiMdU saMpradAyaMlO eMtaTi viSiShTa sthAnaM vuMdO ceppanakkarlEdu. kukkaki nAgapUr guDilO kAlaBairavuDi gA O vigrahaM uMdi.  yamadharmarAju kukka
rUpaMlO dharmarAjuni tana veMTa pailOkAlaki veLatADu.

ivi cAlA uMDagA, nEnu ceppabOyE pUja - viSAKa jillAlO anukuMTAnu - mA yiLlallO yippaTikI cEstuMTAru. adEmiTaMTE - evarikainA pilla puDitE - yiravai okaTO rOjuna A pilla lEka  pillADini uyyAlalO vEsi - pUja cEstAru. dAnni kappaki mokkaDaM aMTAru. kappani mokkaTaM EmiTi ? kappani ekkaDanuMci testAmani aDiginavArukUDA vunnAru.  nAku telisi cAlAmaMdi kappani mokkE tataMgaM cEsEvAru  aMTE - yippaTi pillalu okaTE navvulu. "AMTI  mIrocci cEyiMcaMDi, A katha ceppaMDi " ani cAla saradAgA aDugutAru. cAlamaMdi peddavALLaki kUDA A tataMgaM ceptE "mAku telIdaMDI EdO mA amma mAku cEyiMciMdi - mEmU cEyistunnAmu" ani ceppEvAru. konni prAMtAllO I tataMgAnni 'nUtilO cEda ' ani kUDa aMTAru.
           prasavaM taruvAta iravai okaTO rOju nAmakaraNaM, sAyaMtraM uyyAllO pillalni vEyaTaM, taruvAta nUti (bAvi) daggaraki tIsukeLLi ceruvaipulA talli, bAliMta yiddarU nUtilO nILLu mUDusArlu tODi pApAyi guDDalu taDipEvAru. adikAka, bAliMta cEta nUti gaTTu kaDigiMci, muggu peTTiMci, koMceM mannu nILLatO taDipi mUDumuddalugA , gobbemmallA peTTiMci dAniki pasupu, kuMkuM, pUlu peTTi, pUja cEsi, naivEdyaM (ArOjullO bAliMtaki 'kAyaM'ani tinipiMcEvAru), tAMbUlaMlO kAyaM, vellullipAya peTTi mugguriki boTTu peTTi yippiMcEvAru. muKyaMgA pillallEnivALLu, kottagA peLLainavALLakI yistE vALlaki pillalu puDatArani nammakaM. iMka A maTTi gobbemmala saMgati cUddAmA ! avE - mUDu kappalu! modaTi kappaki pUja taruvAta  tIsi 'kappalA sAgAli ' ani nUtilO maTTi kappanu vEyAli. reMDO maTTi kappanu tIsi nUtilOvEstU ' kappalA dUkAli' anAli. mUDO kappanu vEstU 'kappalA batakAli ' ani daMDaM peTTukOvAli.

iMdulO eMtarthaM vuMdO cUsErA ? tana pilla - kappalA sAgAli - aMTE bAgA poDugugA edagAli, reMDO kappalA tuLLutU, geMtutU dUkAli! iMka mUDO kappa ! kappa nILLallOnu, bratukutuMdi, peddarAyi kriMdakUDA cAlA rOjulu bratukutuMdi. mA pillalu kUDA yilA curukugA bratakAlani kappani mokkaTaM aMTAru.
           mA celleLLu  DhillIlO peragaTaM valana mana saMpradAyAlu teliyavu. pillalaki peLLi, peLLayyAka pratI vEDukA cEddAmani elA cEstArakkA ani aDigi cEstuMTAru . I kappani mokkaTaM ceppagAnE - ammO mUDu kappalu ekkaDanuMci testAM ! avi tinnagA uMTAyA ani - aMtA navvukuMTU -manapUjalO pasupu gaNapatini cEsinaTlu maTTitO kappaceyyAli! manasu prathAnaM -  anukuMTU nATi AcArAlu mEmiMkA ekkaDunnA sAgistunnAM!.

మాలతికి మనసాంజలి

   

ప్రముఖ రచయిత్రి మాలతీ చందూర్ గారు స్వర్గస్తులైనారని తెలిసిన రోజు నాకు. చాలా విచారకరమైన రోజు ! మాలతి గారితో నా పరిచయము 1952, ఆగస్టు 15 ప్రభలో ప్రమదావనం శీర్షికలో "అందాలు - అలంకారాలు" తో మొదలై, అలా నేను కూడ ప్రశ్నలు, వంటలు, వ్యాసాలు రాస్తూ 1958, అక్టోబరు 2 న మద్రాసు కచ్చేరి రోడ్డులో వున్న వారింట్లో కలిసి రోజంతా కబుర్లు !  
       
   చందూర్ గారు,  శారదగారు అందరితో పరిచయం, స్నేహం, విత్తు, మొలక, చెట్టు, పువ్వులు, కాయలు కాసింది. 

 ఆ సమయంలో మేము ఢిల్లీ, తరవాత హిస్సారు - (అప్పటి పంజాబ్, ఇప్పుడు హరియానా) లో వుండేవారం. నా  పేరుకి ’హిస్సారు సుగుణ’ అని చేర్చింది కూడా మాలతిగారే ! 

ఆంధ్రపత్రిక, ఆంధ్ర ప్రభలో ముప్పై సంవత్సరాలు  చిన్న, చితక వ్యాసాలు, చిన్న కథలు , వంటలు వగైరా రాసే దాన్ని ! 

ఒకసారి చందూర్ దంపతులు మరాఠీ రచయిత్రులను కలియటానికి నాగపూర్ వచ్చేరు. నేను వెళ్ళి కలిస్తే పాతికేళ్ళ తరువాత నన్ను చూసి ’సుగుణా’  అని పిలిస్తే ఆశ్చర్యపోయేను. అంత జ్ఞాపకం ఆవిడకి. 
    
పాతికేళ్ళలో నా రూపు మారిపోయినా మాలతి చందూర్ మట్టుకు సన్నగా మాలతీ లతలాగే వున్నారు. వాళ్ళతో ఒకటిన్నర రోజు నాగపూర్ లో రచయిత్రులం సర్దాగా కాలక్షేపం చేసేము. 

ఆ తర్వాత మాలతి గారు, నేను తరచూ ఫోన్లు చేసుకొనేవాళ్ళం, స్వాతిలో "నన్ను అడగండి" లో పాఠకులకు జబాబిస్తూ - తను  డిగ్రీ చేయలేదని,  ఆవిడ పుట్టింటివారు కౌండిన్యస గోత్రం - అని రాసేరు. దాంతో నేను ఫోన్లో, 
 "నేనూ  అంతే, మా పుట్టింటి వారూ కౌండిన్యసే" అన్నాను. ఆవిడ జవాబేమిటో తెలుసా ? "అందుకే మనిద్దరికీ కలిసింది. క్రిందటి జన్మలో అక్క చెళ్ళెల్లం అయుంటాము." 

స్వాతిలో "పాత కెరటాలు" , ఆంధ్ర ప్రభలో ప్రమదావనం, కథలు, నవలలు ఎన్ని రాసేరో కోకొల్లలు. అన్నీ చదివేను. ఇంక ఆవిడ భర్త చందూర్ గారు కూడా ఎన్ని రాసేరో !?  ఆయనవి హాస్యంతో నిజ జీవితం గుఱించి రాసే కథల్లో - "మనకీ ఒక కారు" ఒకటి.. ఆ రోజుల్లో కారు ఒక స్టేటస్ సింబల్! ఈ కథ నాకు బాగా నచ్చిన కథ. 
             
ఎప్పుడైనా ఫోన్ చేస్తే -చందూర్ గారు ఫోన్ తీస్తే - "సుగుణా, మీరేనా, ఆ ఎడ్రెసేనా" అని అడిగితే "అవునండీ" అన్న వారంకల్లా ఆయన నడిపిన 'జగతి' పత్రికని పంపించేవారు. జగతిలో రెండు సంచికలలో నా కథ కూడా వేసి ’బాగా రాసేర” అని మెచ్చుకున్నారు.  ఇవీ మాలతీ చందూర్ తో నా అనుభవాలు, మధుర స్మృతులు 
.   
మాలతిగారు విజ్ఞానఖని! ఆవిడ భౌతికంగా లేరు. కాని ఆవిడ రచనలు, 
రాసే ప్రతి అక్షరం మన కళ్ళముందుంటాయి. చందూర్ గారు మాలతి గారికి మామయ్య. మాలతి గారు అన్నిటికీ మామయ్య, అనే వారు       
’మామయ్య వల్లనే నేనింతటి దాన్నయ్యేన” అంటూ ఆ మామయ్యను 
చేరుకుంది మాలతి.   

                              mAlatiki manasAMjali


pramuKa racayitri mAlatI caMdUr gAru svargastulainArani telisina rOju nAku. cAlA vicArakaramaina rOju ! mAlati gAritO nA paricayamu 1952, AgasTu 15 praBalO pramadAvanaM SIrShikalO "aMdAlu - alaMkArAlu" tO modalai, alA nEnu kUDa praSnalu, vaMTalu, vyAsAlu rAstU 1958, akTObaru 2 na madrAsu kaccEri rODDulO vunna vAriMTlO kalisi rOjaMtA kaburlu !

   caMdUr gAru,  SAradagAru aMdaritO paricayaM, snEhaM, vittu, molaka, ceTTu, puvvulu, kAyalu kAsiMdi.

 A samayaMlO mEmu DhillI, taravAta hissAru - (appaTi paMjAb, ippuDu hariyAnA) lO vuMDEvAraM. nA  pEruki 'hissAru suguNa' ani cErciMdi kUDA mAlatigArE !

AMdhrapatrika, AMdhra praBalO muppai saMvatsarAlu  cinna, citaka vyAsAlu, cinna kathalu , vaMTalu vagairA rAsE dAnni !

okasAri caMdUr daMpatulu marAThI racayitrulanu kaliyaTAniki nAgapUr vaccEru. nEnu veLLi kalistE pAtikELLa taruvAta nannu cUsi 'suguNA'  ani pilistE AScaryapOyEnu. aMta j~jApakaM AviDaki.

pAtikELLalO nA rUpu mAripOyinA mAlati caMdUr maTTuku sannagA mAlatI latalAgE vunnAru. vALLatO okaTinnara rOju nAgapUr lO racayitrulaM sardAgA kAlakShEpaM cEsEmu.

A tarvAta mAlati gAru, nEnu taracU POnlu cEsukonEvALLaM, svAtilO "nannu aDagaMDi" lO pAThakulaku jabAbistU - tanu  DigrI cEyalEdani,  AviDa puTTiMTivAru kauMDinyasa gOtraM - ani rAsEru. dAMtO nEnu POnlO,
 "nEnU  aMtE, mA puTTiMTi vArU kauMDinyasE" annAnu. AviDa javAbEmiTO telusA ? "aMdukE maniddarikI kalisiMdi. kriMdaTi janmalO akka ceLLellaM ayuMTAmu."

svAtilO "pAta keraTAlu" , AMdhra praBalO pramadAvanaM, kathalu, navalalu enni rAsErO kOkollalu. annI cadivEnu. iMka AviDa Barta caMdUr gAru kUDA enni rAsErO !?  Ayanavi hAsyaMtO nija jIvitaM gurxiMci rAsE kathallO - "manakI oka kAru" okaTi.. A rOjullO kAru oka sTETas siMbal! I katha nAku bAgA naccina katha.

eppuDainA POn cEstE -caMdUr gAru POn tIstE - "suguNA, mIrEnA, A eDresEnA" ani aDigitE "avunaMDI" anna vAraMkallA Ayana naDipina 'jagati' patrikani paMpiMcEvAru. jagatilO reMDu saMcikalalO nA katha kUDA vEsi 'bAgA rAsEra'' ani meccukunnAru.  ivI mAlatI caMdUr tO nA anuBavAlu, madhura smRutulu
.
mAlatigAru vij~jAnaKani! AviDa BautikaMgA lEru. kAni AviDa racanalu,
rAsE prati akSharaM mana kaLLamuMduMTAyi. caMdUr gAru mAlati gAriki mAmayya. mAlati gAru anniTikI mAmayya, anE vAru
'mAmayya vallanE nEniMtaTi dAnnayyEna'' aMTU A mAmayyanu
cErukuMdi mAlati.      

                                      నాన్న (గోవిందరావు) తో చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలు 

 గాదె గోవింద రావు  మా చిన్నక్కమ్మ కొడుకు. మా ఇంట్లో మేనత్తలని, పెద్ద ఆడ పడుచులలో కొందరిని ’అక్కమ్మ’ అని పిలిచే సంప్రదాయం వుంది. ఆల్రెడీ అప్పటికే ఒక అక్కమ్మ వుండడంతో మా అమ్మ అక్కని ’చిన్నక్కమ్మ’ అని పిలిచే వాళ్ళం. అలా తను మా పెద్దమ్మ గారి కొడుకు. నాకు పెద్ద తమ్ముడు. అందరం ’నాన్న’ అని పిలుస్తాం.
శ్రీకాకుళంలోని మా అమ్మమ్మ గారింట్లో మేం కలిసి పెరిగిన నాటి  రోజులు - నిజంగా గోల్డెన్ డేస్.

మా అమ్మమ్మ గారిల్లు అప్పటి సినిమాల్లో చూపించే పల్లెటూరు ఇల్లు. అదే ఇప్పుడు రంగుల్లో చూపిస్తే 'ఆహా ఓహో' అంటాము.

            ఈనాడు ఎన్ని చూసినా - అన్నీ చూసేసినా - దిబ్బరొట్టి నుంచి పిజ్జా వరకు, చెప్పులులేని కాళ్ళతో మట్టిలో పరుగులునుంచి ఏసి కార్లు, ప్లేన్లు వరకు ఏది అనుభవించినా ఆనాటి మా జ్ఞాపకాలకు సాటి రావు. 

కానీ అనాడు ... !?

        రోజూ యింట్లో సరుకులు, కూరలు తేవటం, నీళ్ళు నూతిలోంచి తోడుకొని స్నానం చేయటం, జాంచెట్టు ఎక్కి కాయలు కోసుకొని చెట్టుమీద కూర్చొని తినటం . గడ్డికుప్ప ఎక్కి జారటం, ఉసిరికాయల్ని ఉప్పు అద్దుకొని తినటం ...

     స్కూలునుంచి రాగానే అమ్మమ్మ పిల్లలందకీ తలా కాణీ ఇచ్చేది. ఏదన్నా కొనుక్కొని తినటం, కాణీకి చెరుకుముక్క, పెద్దరస్కు, కొబ్బరుండ, చిన్న జంతిక ఇలా వచ్చేవి.

    ఇవికాక యింట్లో కధ, కార్యం వచ్చినపుడు - భోజనాలు లేటయ్యేవి. అందుకని పిల్లలకి చిన్నవంట, ఇంగువచారు, పెసరపప్పుఅన్నం . అదీ కుదరకపోతే తరవాణీ అన్నం, వాము, ఆవకాయ, వెంకటాపురం మిరపపళ్ళు ఆరెంజిరంగులో ఉండేవి, చిదుపుకొని నూనె వేసుకొని అన్నం కలిపి తింటే ఆ పులుపు, కారం అబ్బ ... ఇప్పుడు నోటిలో నీళ్ళూరుతున్నాయి ! మాకు ఇవి పెట్టి మాచేత పెద్దవాళ్ళు హొటల్ నుండి ఇడ్లీలు, దోసెలు తెప్పించుకొని తినేవారు. మాకూ తినాలనుండేది. అడుగుతే చిన్నపిల్లలు ఇవి తింటే జబ్బు చేస్తుంది అనేవాళ్ళు. అంతే గుప్ చప్ !

      ఇవికాక, ఎరకయ్య కొట్లో ఎండాకాలం పల్చని మజ్జిగతేటలో ఉప్పు, దబ్బాకు, నిమ్మరసం, చిన్న మిరపకాయ వేసి అణాకు అమ్మేవాడు, అది కొనుక్కొని చెరిసగం సిల్వర్ (వెండికాదు) గ్లాసులో  తాగేవాళ్ళం. పకోడీల పొట్లం అర్థణా. అందరికీ తెచ్చేవాళ్ళం. అందరి పిల్లల్లాగే కొన్ని మస్తీ (చిలిపి) పన్లు చేసేవాళ్ళం. బరాటం వీధిలో సత్యం కొట్టు. ఎదురు వీధిలో (సానివీధి అనే వాళ్ళు) నారాయణస్వామి కోమటి కొట్టుండేది. నారాయణస్వామి మహా పీనాసి ..  ముసలివాడు .. వొంగిపోయి చిన్న పంచె కట్టుకొని ఉండేవాడు. ఏమేనా కొంటే ఆ రోజుల్లో సోల, తవ్వ, అడ్ద, కుంచం. అందులో లెక్కపెట్టేటప్పుడు ఒకటి అనేవాడుకాదు. లాభం, రెడ్డు (రెండు పలికేదికాదు) మూడు అనేవాడు. ఓసారి ఏవో కొని మాకు వాపసు ఇవ్వవలసిన డబ్బు కన్న ఒకరూపాయ ఎక్కువ ఇచ్చేడు. ఇంక మాకు పెద్ద పెన్నిధి , గాబరా, పదిసార్లు లెక్కపెట్టి రూపాయి కంపస్ బాక్సులో దాచుకొని మిగతాది అమ్మమ్మకిచ్చి, మర్నాడు స్కూలు అయ్యేక ప్రొద్దున్న 11 గం. కి ఆ డబ్బులోంచి మూడు పావలాలు పెట్టి మిక్స్చరు, కలర్ సోడా ఏదో కొనుక్కొని తినేసేం . ఇంటికొచ్చి స్నానం చేసి భోజనానికి కూర్చున్నాం . ఇద్దరికి ఆకలి లేక ముద్ద దిగక ఇబ్బంది పడుతుంటే  అమ్మమ్మ అడిగింది ’ఏంటి అన్నాలు సరిగా తినడంలేదు’ అని. ఎలాగోలా కానిచ్చి 2 గం.లకి స్కూలుకి వెళ్ళిపోయేము. అన్నం సరిగ్గా తినక స్కూల్లో ఆకలి. స్కూలయ్యేక మిగిలిన పావలాతో కోవా బిళ్ళలు కొనుక్కొని తిన్నాము. కొన్నాళ్ళ తర్వాత ప్రేంబాబు తోడయ్యేడు. కొన్నిటికి తీసుకెళ్ళేవాళ్ళం, కొన్నిటికి లేదు. ఎందుకంటే మా క్లాసు కాదు, మా కబుర్లు వేరు. వాడు చిన్నవాడనిపించేవాడు.

      ఇంట్లోకూడా అంతా జోకులు, పెద్దమామ హ్యూమర్ !! కన్నమామ అల్లరి. పిల్లలంతా కలిసి పెరట్లో ఆటలు. పనివాళ్ళు ... ధాన్యం దంపే  రామి, పాలు పితికే దాలప్పడు.

    అన్న (మా తాత గార్ని 'అన్న' అని ఆయన తమ్ముడు పిలిచే వారు. అదే మాకు అలవాటు అయ్యింది) టూత్ పేస్ట్ (యుతేమాల్ - గులాబీ రంగులో ఉండేది) పొట్టి సత్యం కొట్లోనే తెమ్మనేవారు.మధ్యాహ్నం ఎవరూ లేకుండా చూసి అన్న గదిలో టూత్ పేస్ట్ కొంచెం తీసుకొని నాకే వాళ్ళం. పెద్ద బజారు, చిన్నబజారు, భజనకోవెల ... ఇలా పల్లెటూరి వాతావరణం. మేము ఢిల్లీ  వేళ్ళేక వస్తే మమ్మల్ని చూసి 'పంతులుగారింటికా ?' అని అడిగేవారు.

        ప్రతీ పనికీ ... అంటే ... ప్రతీ పురుటి నొప్పులకి మాయిద్దరితో  మిడ్ వైఫ్ సారమ్మకి పిలుపు, డా.రాయ్  గారింటికి పండగ పిండివంటలు పని మనిషి చేత పట్టించుకెళ్ళటం. పిల్లలు పుట్టేక మనవాళ్ళందరికి చెప్పమనేవారు. ఎంతమంది గురించి చెప్పినా ఒక వ్యక్తిని గురించి మాత్రం మర్చిపోకుండా చెప్పాలి. అతను ఇంట్లో పిల్లలందరికి చిన్న క్లాసు ప్రవేట్ మాస్టారు, కోమటి, పేరు వాసుదేవరావు అనుకుంటా. అందరికి పునాది ఆ మాస్టారే. తెలుగులో డిక్టేషన్ పదాలు  " ధైర్యస్థైర్యములు" . సంస్కృత శబ్దం.  ఈ రెండూ అందరికీ చెప్పేవాడు. అందరికి ఆయనే పెర్మనెంట్ మాస్టారు .

           అమ్మమ్మతో నాకు, నాన్నకు వున్న దగ్గరతనం - అమ్మమ్మకి చెరు వైపులా కూర్చొని రామాయణ భారతాలు వింటూ ఆ సినీమాలు చూసేక ఇంట్లో మేము బాణాలు కత్తియుద్ధాలు చేసుకోటం, circus చూస్తే పిట్టగోడ పైన నడచి సర్కసు, చెట్లు ఎక్కటం. అంతింట్లో ఏం అల్లరిచేసినా  ఎవరికీ తెలీదు. ఎక్కడికెళ్ళినా 'ఇద్దరం మనిద్దరం' అన్నట్లు నాలుగవ క్లాసు నుండి క్లాసుమేట్లం. అమ్మమ్మ దగ్గర నేర్చుకున్నవి కోటి . ఉదాహరణకు  "నాది అనేది లేదు, మనది" అనాలి అనేది. అందులోనే అన్ని అర్థాలు. అలాగే మేమిద్దరం యింట్లో పెద్దవాళ్ళవటం వలన అన్ని భాధ్యతలకీ తలవంచి డెబ్బై
అయిదు సంవత్సరాలు అయినాయి. నా అత్తవారు విశాఖ అయితే నాన్న కూడ విశాఖే. అందుకే తరచు కల్సుకొని జ్ఞాపకాలు తాజా చేసుకుంటాము.

              ఇలా అన్నిరకాల జ్ఞాపకాలతో మళ్ళీ చిన్ననాటి రోజుల్లోకి వెళ్తున్నాను. నాన్నా ... నిన్ను కూడ నాతో తీసుకెళ్తున్నాను. వస్తావా ?  

                          అహ్ అహ్ అహ్ హా. !!

         ఇలా ఎండ్ లేదని అన్నట్లుండేవి మా చిన్ననాటి ముచ్చట్లు.

nAnna (gOviMdarAvu) tO cinnanATi j~jApakAlu


 gAde gOviMda rAvu  mA cinnakkamma koDuku. mA iMTlO mEnattalani, pedda ADa paDuculalO koMdarini 'akkamma' ani pilicE saMpradAyaM vuMdi. AlreDI appaTikE oka akkamma vuMDaDaMtO mA amma akkani 'cinnakkamma' ani pilicE vALLaM. alA tanu mA peddamma gAri koDuku. nAku pedda tammuDu. aMdaraM 'nAnna' ani pilustAM.
SrIkAkuLaMlOni mA ammamma gAriMTlO mEM kalisi perigina nATi  rOjulu - nijaMgA gOlDen DEs.
mA ammamma gArillu appaTi sinimAllO cUpiMcE palleTUru illu. adE ippuDu raMgullO cUpistE 'AhA OhO' aMTAmu.
            InADu enni cUsinA - annI cUsEsinA - dibbaroTTi nuMci pijjA varaku, ceppululEni kALLatO maTTilO parugulunuMci Esi kArlu, plEnlu varaku Edi anuBaviMcinA AnATi mA j~jApakAlaku sATi rAvu.
kAnI anADu ... !?
        rOjU yiMTlO sarukulu, kUralu tEvaTaM, nILLu nUtilOMci tODukoni snAnaM cEyaTaM, jAMceTTu ekki kAyalu kOsukoni ceTTumIda kUrconi tinaTaM . gaDDikuppa ekki jAraTaM, usirikAyalni uppu addukoni tinaTaM ...
     skUlunuMci rAgAnE ammamma pillalaMdakI talA kANI iccEdi. EdannA konukkoni tinaTaM, kANIki cerukumukka, peddarasku, kobbaruMDa, cinna jaMtika ilA vaccEvi.
    ivikAka yiMTlO kadha, kAryaM vaccinapuDu - BOjanAlu lETayyEvi. aMdukani pillalaki cinnavaMTa, iMguvacAru, pesarapappu^^annaM . adI kudarakapOtE taravANI annaM, vAmu, AvakAya, veMkaTApuraM mirapapaLLu AreMjiraMgulO uMDEvi, cidupukoni nUne vEsukoni annaM kalipi tiMTE A pulupu, kAraM abba ... ippuDu nOTilO nILLUrutunnAyi ! mAku ivi peTTi mAcEta peddavALLu hoTal nuMDi iDlIlu, dOselu teppiMcukoni tinEvAru. mAkU tinAlanuMDEdi. aDugutE cinnapillalu ivi tiMTE jabbu cEstuMdi anEvALLu. aMtE gup cap !
      ivikAka, erakayya koTlO eMDAkAlaM palcani majjigatETalO uppu, dabbAku, nimmarasaM, cinna mirapakAya vEsi aNAku ammEvADu, adi konukkoni cerisagaM silvar (veMDikAdu) glAsulO  tAgEvALLaM. pakODIla poTlaM arthaNA. aMdarikI teccEvALLaM. aMdari pillallAgE konni mastI (cilipi) panlu cEsEvALLaM. barATaM vIdhilO satyaM koTTu. eduru vIdhilO (sAnivIdhi anE vALLu) nArAyaNasvAmi kOmaTi koTTuMDEdi. nArAyaNasvAmi mahA pInAsi ..  musalivADu .. voMgipOyi cinna paMce kaTTukoni uMDEvADu. EmEnA koMTE A rOjullO sOla, tavva, aDda, kuMcaM. aMdulO lekkapeTTETappuDu okaTi anEvADukAdu. lABaM, reDDu (reMDu palikEdikAdu) mUDu anEvADu. OsAri EvO koni mAku vApasu ivvavalasina Dabbu kanna okarUpAya ekkuva iccEDu. iMka mAku pedda pennidhi , gAbarA, padisArlu lekkapeTTi rUpAyi kaMpas bAksulO dAcukoni migatAdi ammammakicci, marnADu skUlu ayyEka proddunna 11 gaM. ki A DabbulOMci mUDu pAvalAlu peTTi mikscaru, kalar sODA EdO konukkoni tinEsEM . iMTikocci snAnaM cEsi BOjanAniki kUrcunnAM . iddariki Akali lEka mudda digaka ibbaMdi paDutuMTE  ammamma aDigiMdi 'EMTi annAlu sarigA tinaDaMlEdu' ani. elAgOlA kAnicci 2 gaM.laki skUluki veLLipOyEmu. annaM sariggA tinaka skUllO Akali. skUlayyEka migilina pAvalAtO kOvA biLLalu konukkoni tinnAmu. konnALLa tarvAta prEMbAbu tODayyEDu. konniTiki tIsukeLLEvALLaM, konniTiki lEdu. eMdukaMTE mA klAsu kAdu, mA kaburlu vEru. vADu cinnavADanipiMcEvADu.
      iMTlOkUDA aMtA jOkulu, peddamAma hyUmar !! kannamAma allari. pillalaMtA kalisi peraTlO ATalu. panivALLu ... dhAnyaM daMpE  rAmi, pAlu pitikE dAlappaDu.
    anna (mA tAta gArni 'anna' ani Ayana tammuDu pilicE vAru. adE mAku alavATu ayyiMdi) TUt pEsT (yutEmAl - gulAbI raMgulO uMDEdi) poTTi satyaM koTlOnE temmanEvAru.madhyAhnaM evarU lEkuMDA cUsi anna gadilO TUt pEsT koMceM tIsukoni nAkE vALLaM. pedda bajAru, cinnabajAru, BajanakOvela ... ilA palleTUri vAtAvaraNaM. mEmu DhillI  vELLEka vastE mammalni cUsi 'paMtulugAriMTikA ?' ani aDigEvAru.
        pratI panikI ... aMTE ... pratI puruTi noppulaki mAyiddaritO  miD vaiP sArammaki pilupu, DA.rAy  gAriMTiki paMDaga piMDivaMTalu pani maniShi cEta paTTiMcukeLLaTaM. pillalu puTTEka manavALLaMdariki ceppamanEvAru. eMtamaMdi guriMci ceppinA oka vyaktini guriMci mAtraM marcipOkuMDA ceppAli. atanu iMTlO pillalaMdariki cinna klAsu pravET mAsTAru, kOmaTi, pEru vAsudEvarAvu anukuMTA. aMdariki punAdi A mAsTArE. telugulO DikTEShan padAlu  " dhairyasthairyamulu" . saMskRuta SabdaM.  I reMDU aMdarikI ceppEvADu. aMdariki AyanE permaneMT mAsTAru .
           ammammatO nAku, nAnnaku vunna daggaratanaM - ammammaki ceru vaipulA kUrconi rAmAyaNa BAratAlu viMTU A sinImAlu cUsEka iMTlO mEmu bANAlu kattiyuddhAlu cEsukOTaM, circus cUstE piTTagODa paina naDaci sarkasu, ceTlu ekkaTaM. aMtiMTlO EM allaricEsinA  evarikI telIdu. ekkaDikeLLinA 'iddaraM maniddaraM' annaTlu nAlugava klAsu nuMDi klAsumETlaM. ammamma daggara nErcukunnavi kOTi . udAharaNaku  "nAdi anEdi lEdu, manadi" anAli anEdi. aMdulOnE anni arthAlu. alAgE mEmiddaraM yiMTlO peddavALLavaTaM valana anni BAdhyatalakI talavaMci Debbai
ayidu saMvatsarAlu ayinAyi. nA attavAru viSAKa ayitE nAnna kUDa viSAKE. aMdukE taracu kalsukoni j~jApakAlu tAjA cEsukuMTAmu.
              ilA annirakAla j~jApakAlatO maLLI cinnanATi rOjullOki veLtunnAnu. nAnnA ... ninnu kUDa nAtO tIsukeLtunnAnu. vastAvA ?
                          ah ah ah hA. !!

         ilA eMD lEdani annaTluMDEvi mA cinnanATi muccaTlu.